از مدت‌ها پیش اعلام شد مایکروسافت قصد دارد با پشتیبانی نکردن از سیستم‌عامل محبوب کاربران یعنی ویندوز اکس‌پی، این سیستم‌عامل را از رده خارج کند. این خبر آن‌قدر تکرار شد و در خروجی رسانه‌های مختلف قرار گرفت تا هشتم آوریل 2014 مصادف با نوزدهم فروردین 1393 فرا رسید و مایکروسافت رسما پشتیبانی نکردن از این ویندوز محبوب را اعلام کرد.

حالا که این پشتیبانی به پایان رسیده، ذهن کاربران را پرسش‌های بسیاری به خود مشغول کرده است! آیا اکس‌پی دیگر روی رایانه‌ها قابل استفاده نیست؟ نمی‌توان هنگام بروز مشکل برای ویندوز اکس‌پی آن را مجددا روی رایانه نصب کرد؟ فعال‌سازی ویندوز به کجا ختم می‌شود؟ آیا بررسی نسخه‌های اصلی و کپی نیز غیرفعال شده است؟ اصلا پشتیبانی نشدن از سوی مایکروسافت چه مشکلاتی را می‌تواند در پی داشته باشد که تا این حد مهم باشد؟

اگر چنین پرسش‌هایی در ذهن شما هم وجود دارد و می‌خواهید از این ماجرا سر در بیاورید، با این مطلب همراه باشید، زیرا در مقاله این هفته قصد داریم به بسیاری از این پرسش‌ها پاسخ دهیم.

اکس‌پی می‌میرد

با پشتیبانی‌نکردن مایکروسافت از ویندوز اکس‌پی مطمئنا این سیستم‌عامل می‌میرد! اما این مرگ تدریجی است، زیرا ویندوز اکس‌پی هنوز نفس می‌کشد و ممکن است تا چند سال نیز این نفس کشیدن به‌واسطه کاربرانی که از آن استفاده می‌کنند، ادامه داشته باشد.

طبق آمار اعلام شده بیش از 27 درصد رایانه‌های متصل به اینترنت همچنان از ویندوز اکس‌پی استفاده می‌کنند و این تعداد کاربر، نشانه‌ای از فعال بودن این سیستم‌عامل در سراسر دنیاست؛ زیرا کاربران بسیاری نیز بدون اتصال به اینترنت از این سیستم‌عامل استفاده می‌کنند.

اکس‌پی ادامه دارد

اگر فکر می‌کنید نوزدهم فروردین 1393 همه رایانه‌های مجهز به سیستم‌عامل اکس‌پی به وسیله‌ای بی‌مصرف تبدیل شده‌اند سخت در اشتباهید؛ زیرا پس از این تاریخ نیز رایانه‌های مجهز به سیستم‌عامل ویندوز اکس‌پی همچون گذشته فعال هستند و کاربران آنها می‌توانند به استفاده از آنها بپردازند.

تنها تفاوتی که پس از این تاریخ کاربران در رایانه خود مشاهده می‌کنند یک پیغام هشدار است که ماهانه یک‌بار برای ایشان به‌نمایش در می‌آید. این پیغام نیز فقط اعلام می‌کند پشتیبانی از ویندوز اکس‌پی از هشتم آوریل 2014 به پایان رسیده است. کاربر پس از مشاهده این پیغام می‌تواند آن را ببندد یا نمایش مجدد آن را برای همیشه غیرفعال کند.

اکس‌پی دیر یا زود مثل برخی نرم‌افزارهای دیگر می‌میرد، شاید بهتر باشد پیش از مرگ کامل آن اقدام کرده و از این ویندوز خداحافظی کنیم

پرسش دیگری که ذهن کاربران را به خود مشغول کرده، فعال‌سازی نسخه‌های تازه نصب شده روی رایانه است. توجه داشته باشید مایکروسافت همچنان نسخه‌های تازه نصب شده روی رایانه را فعال می‌کند و سرورهای انجام این کار به ارائه سرویس به کاربران خواهد پرداخت. چنانچه شما بتازگی نسخه‌ای از ویندوز اکس‌پی را روی رایانه نصب کرده‌اید، همچون گذشته می‌توانید مراحل فعال‌سازی را طی کنید و حتی در صورتی‌که از نسخه‌های کپی شده استفاده کنید ممکن است با پیغام استفاده از نسخه غیر اصل مواجه شوید.

پشتیبانی نشدن = افزایش آسیب‌پذیری

مهم‌ترین نکته‌ای که پشتیبانی نشدن از ویندوز اکس‌پی به‌همراه دارد، افزایش حفره‌های امنیتی و افزایش ریسک امنیتی استفاده از این سیستم‌عامل است. مایکروسافت از هشتم آوریل به بعد هیچ حفره امنیتی را در این سیستم‌عامل اصلاح نمی‌کند و هیچ فایل اصلاحیه‌ای نیز برای کاربران قابل دریافت نیست. البته توجه داشته باشید در این شرایط نیز ویندوز آپدیت فعال است و شما می‌توانید از فایل‌های به‌روزرسانی که پیش از این تاریخ عرضه‌شده‌اند، استفاده کنید. به‌عنوان مثال چنانچه ویندوز اکس‌پی سرویس‌پک 3 به تاریخ مارس 2014 را نیز روی رایانه خود نصب کنید، می‌توانید از به‌روزرسانی‌های ارائه شده تا هشتم آوریل 2014 بهره‌مند شوید.

شاید تا یک‌سال دیگر استفاده از ویندوز اکس‌پی همچون استفاده از ویندوز 98 در زمان حال باشد!

پشتیبانی‌نشدن و ارائه نشدن اصلاحیه امنیتی به این معناست که چنانچه امروز یک حفره امنیتی جدید در اینترنت‌اکسپلورر ویندوز اکس‌پی پیدا شود که با مراجعه به یک صفحه وب بدون هیچ فعالیت دیگری براحتی همه اطلاعات کارت‌های اعتباری شما را برای خرابکاران ارسال ‌کند، باز هم مایکروسافت اصلاحیه‌ای ارائه نخواهد کرد و به‌همین راحتی امنیت رایانه شما به زیر صفر می‌رسد.

هرچه زمان بیشتری از تاریخ پشتیبانی نکردن از این سیستم‌عامل بگذرد، حفره‌های بیشتری کشف می‌شود و همین اعلام تاریخ نیز موجب شده است خرابکاران برای حمله به این سیستم‌عامل کمی صبر کنند؛‌ زیرا چنانچه تا پیش از هشتم آوریل حفره‌ای را کشف کرده و به‌وسیله آن رایانه‌ها را مورد حمله قرار می‌دادند، مطمئنا مایکروسافت حفره‌های امنیتی را کشف و اصلاحیه آنها را ارائه می‌کرد اما خرابکاران از هشتم آوریل به بعد با خیال راحت به شناسایی حفره‌های امنیتی و استفاده از آنها می‌پردازند و اطمینان دارند تا زمانی که اکس‌پی زنده است، حفره‌های کشف شده آنها نیز باز است!

خطرات جدیدترها برای اکس‌پی

متاسفانه یکی از مشکلات دیگری که اکس‌پی با آن مواجه می‌شود به‌واسطه نسخه‌های جدید سیستم‌عامل ویندوز است. اکس‌پی در موارد بسیاری شبیه ویستا، 7 و 8 است و هنگامی که مایکروسافت برای این سیستم‌های‌عامل‌ اصلاحیه امنیتی ارائه کند، هکرها و خرابکاران می‌توانند با مهندسی معکوس روی این اصلاحیه‌ها، حفره‌های ناشناخته‌ای را در ویندوز اکس‌پی شناسایی کنند.

اکس‌پی همچنان کار می‌کند، می‌توانید آن را روی رایانه خود نصب کنید و تا ده‌ها سال دیگر نیز به استفاده از آن بپردازید

به‌عبارت دیگر از این تاریخ به‌بعد مایکروسافت با ارائه اصلاحیه‌های امنیتی برای ویندوزهای ویستا، 7 و 8 چگونگی نفوذ به اکس‌پی را نیز در اختیار هکرها قرار می‌دهد.

پشتیبانی گران برای سازمان‌ها

سازمان‌های دولتی، شرکت‌های بزرگ خصوصی و حتی برخی مراکز نظامی‌ وجود دارند که همچنان از ویندوز اکس‌پی استفاده می‌کنند. مایکروسافت برای این دسته از کاربران خود خدمات پشتیبانی خاصی را درنظر گرفته است؛ اما این خدمات با دریافت هزینه‌هایی فراوان ارائه می‌شود. به‌عنوان مثال خدمات پشتیبانی به ازای هر رایانه در سال اول برابر با 200 دلار است و این مبلغ هر ساله بیشتر می‌شود. همچنین مایکروسافت فقط برای مشکلات بحرانی (critical) اصلاحیه ارائه می‌کند و در صورتی که کاربران بخواهند برای مشکلات مهم (important) نیز اصلاحیه دریافت کنند، ‌باید مبالغی را جداگانه بپردازند. در نهایت مایکروسافت اعلام کرده است در این روش پشتیبانی برای مشکلات با ریسک امنیتی متوسط (moderate) و کم (low) هیچ‌گونه اصلاحیه‌ای ارائه نخواهد کرد.

استفاده از ویندوز اکس‌پی پس از نوزدهم فروردین 1393 همچون دوچرخه‌سواری در لبه پرتگاه است!

توجه داشته باشید این خدمات فقط به سازمان‌های بزرگی ارائه می‌شود که امکان به‌روزرسانی یا سازگار کردن همه سیستم‌های خود به نسخه‌های جدیدتر ویندوز را ندارند. (البته این سازمان‌ها نیز از چند سال قبل با انتشار خبر پشتیبانی نشدن از ویندوز اکس‌پی توسط مایکروسافت باید برای به‌روزرسانی سیستم‌های خود اقدام می‌کردند تا مجبور به پرداخت هزینه‌های گزاف نباشند.)

اکس‌پی فراموش می‌شود

یکی دیگر از مشکلاتی که اکس‌پی با آن مواجه است پشتیبانی نکردن بسیاری از نرم‌افزارهای جدید از این سیستم‌عامل است. به‌عنوان مثال اکنون شما نمی‌توانید آفیس 2013 را روی ویندوز اکس‌پی نصب کنید و بسیاری از توسعه‌دهندگان بازی و نرم‌افزار نیز این سیستم‌عامل را فراموش و برنامه‌های خود را سازگار با ویندوزهای جدیدتر عرضه می‌کنند.

از نوزدهم فروردین 1393 به‌بعد، مایکروسافت با ارائه اصلاحیه‌های امنیتی برای ویندوزهای ویستا، 7 و 8 به‌طور غیرمستقیم روش‌های نفوذ به اکس‌پی را نیز در اختیار هکرها قرار می‌دهد

ممکن است برخی نرم‌افزار های جدید نیز روی ویندوز اکس‌پی قابل استفاده باشند، اما توجه داشته باشید سازندگان این نرم‌افزارها مطمئنا وقت و هزینه خود را برای سازگاری برنامه‌ها با اکس‌پی صرف نخواهند کرد و به رفع اشکالات برنامه‌های خود در نسخه‌های جدیدتر ویندوز خواهند پرداخت.

طرفداران اکس‌پی بخوانند

اگر با خواندن مطالب فوق همچنان به استفاده از ویندوز اکس‌پی اصرار دارید، هیچ‌کس و هیچ چیز مانع این کار نمی‌شود. اما برای استفاده از اکس‌پی در این شرایط ‌باید نکات بسیاری را مورد توجه قرار دهید که برخی مهم‌ترین آنها عبارت است از:

ـ از یک آنتی‌ویروس قدرتمند و به‌روز روی رایانه خود کمک بگیرید. مایکروسافت اعلام کرده است برنامه Microsoft Security Essentials تا سال 2015 از ویندوز اکس‌پی پشتیبانی می‌کند.

ـ از مرورگرهایی که ضمن پشتیبانی از ویندوز اکس‌پی، به‌روز هستند و اصلاحیه‌های امنیتی در آنها به‌روزرسانی می‌شود کمک بگیرید. کروم، فایرفاکس و اپرا نمونه‌هایی از این مرورگرها به‌شمار می‌روند.

ـ استفاده از آفیس 2003 را فراموش کنید و نسخه‌های جدیدتر آفیس همچون آفیس 2007 یا 2010 را که روی ویندوز اکس‌پی قابل نصب است و مایکروسافت نیز آن را پشتیبانی می‌کند، مورد استفاده قرار دهید.

ـ نرم‌افزار Outlook Express را نیز حذف کنید و چنانچه به مدیریت ایمیل‌ها با این ابزار عادت کرده‌اید Outlook 2007 را جایگزین آن کنید.

ـ تمام نرم‌افزارهای خود را به‌روز نگهدارید؛ بخصوص افزونه‌های نصب شده روی مرورگر همچون فلش و پی‌دی‌اف.

ـ اگر از جاوا استفاده نمی‌کنید آن را حذف کنید (چنانچه نمی‌دانید جاوا چیست و چه کاربردی دارد، مطمئنا به آن نیاز ندارید پس آن را هم حذف کنید.)

فقط همین

بسیاری از خودپردازها و کیوسک‌های فروش بلیت الکترونیک در مترو، همچنان از ویندوز اکس‌پی استفاده می‌کنند! آیا بانک مرکزی می‌تواند امنیت خودپردازهای مجهز به ویندوز اکس‌پی را تضمین کند؟ پلیس فتا در زمینه پیشگیری از جرایم سایبری احتمالی در این زمینه چه اقدامی کرده است؟